برخى تصور مىكنند عبد اللّه بن سبا « 1 » و فعاليت موهوم سياسى او ، پايه و اساس پيدايش گروه شيعيان شد . برخى ديگر پيدايش پديده‌اى به نام « تشيع » را به دوران خلافت امام على عليه السّلام و موقعيت اجتماعى و سياسىاى كه اين دوران در صحنهء حوادث ايجاد كرده ، برمىگردانند و سرانجام گروهى بر اين پندارند كه پيدايش شيعه ريشه در حوادثى دارد كه در جامعهء اسلامى به لحاظ تسلسل

--> ( 1 ) - حركات الشيعة المتطرفين و أثرهم فى الحياة الاجتماعية ، دكتر محمّد جابر عبد العال ، ص 19 . كه اين قول به برخى از مورخان مسلمان نسبت داده شده است ؛ اما مستشرق معروف ، برنارد لوين آن را مردود شمرده است . نويسنده از قول « فلهاوزن » و فرد لندر كه از محققان بزرگ هستند ، نقل كرده است : « عبد اللّه بن سبا اساسا از ساخته‌هاى متأخران است . . . » . دكتر طه حسين در كتاب الفتنة الكبرى ، ج 2 ، ص 327 نوشته است : « دشمنان شيعه براى بد جلوه دادن على و شيعهء او ، در مورد عبد الله بن سبا غلو كرده‌اند » . وى افزوده است : ذكرى از عبد الله بن سبا در منابع مهم نيافتيم . . . به عنوان مثال در انساب الاشراف ، بلاذرى اسمى از عبد الله بن سبا نيامده است ، اگرچه طبرى در تاريخش به نقل از سيف بن عمر تميمى مىگويد : سيف روايات جعل مىكند و از « حاكم » نقل است كه او متهم به زندقه است و در روايت حديث قابل اعتماد نيست . ر . ك : تهذيب التهذيب ابن حجر ، ج 4 ، ص 260 و عبد الله بن سبأ اثر علامه مرتضى عسكرى كه در مورد اسطورهء عبد الله بن سبأ مفصلا بحث كرده است .